Szombierki

Szombierki – trochę historii

Szombierki (niem. Schomberg) po raz pierwszy pojawiają się w dokumencie z 26 stycznia 1369 r., w którym czeski król Karol IV dzielił Bytom i ziemię bytomską. Skąd nazwa, nie wiadomo na pewno. Jedni wywodzą ją od niemieckiego Schönberg („piękna góra”), inni – od rycerza Fridericusa de Schonenburch. Przez wieki była to niewielka wieś rolnicza, a pierwszą kopalnię, „Król Dawid”, otwarto tu w 1768 r.

Przełom nastąpił 23 marca 1826 r., kiedy Szombierki (razem z Orzegowem) kupił za 41 485 talarów przemysłowiec Karol Godula. Po jego śmierci w 1848 r. majątek odziedziczyła jego wychowanica, Joanna Gryzik, późniejsza hrabina Schaffgotsch. W 1854 r. cholera zabrała około jednej trzeciej mieszkańców. Od lat 70. XIX w. rytm życia wyznaczała kopalnia Hohenzollern, a od 1920 r. także wielka elektrownia. Pod koniec XIX w. aż 80% mieszkańców pracowało w przemyśle.

W plebiscycie w 1921 r. większość mieszkańców głosowała za Polską, ale Szombierki zostały w Niemczech – granica biegła tuż za wsią, wzdłuż Bytomki. 28 stycznia 1945 r. wkroczyła Armia Czerwona i do pracy przymusowej w ZSRR wywieziono 448 osób. Po wojnie gmina nosiła urzędowo nazwę Chruszczów, a 1 kwietnia 1951 r. weszła w granice Bytomia. W latach 60. i 70. XX w. wyrosły tu wielkie osiedla, a w 1980 r. klub Szombierki Bytom zdobył mistrzostwo Polski.

Kopalnia zakończyła wydobycie w 1996 r., elektrociepłownia przestała grzać w 2011 r. Dzielnica wciąż ma jednak silną społeczność. Od 1995 r. działa Towarzystwo Społeczno-Kulturalne Szombierki, a mieszkańcy sami zadbali o upamiętnienie swoich patronów: skwery Joanny Gryzik-Schaffgotsch i kronikarza Józefa Larischa czy ławkę „śląskiego Kopciuszka”. Dziś Szyb Krystyna i EC Szombierki przechodzą rewitalizację.

Wszystkie fakty w przewodniku mają źródła. Lokalne opowieści, których nie da się potwierdzić, umieszczamy w osobnych ramkach „Legenda” albo „Z opowieści mieszkańców”. Tam, gdzie źródła się różnią, piszemy o tym wprost.

Jak zwiedzać

• Kolejność wybierasz sam. Mapa pokazuje wszystkie 26 miejsc naraz. Dotknij pinezki, a zobaczysz nazwę i przycisk „Opis”. Lista poniżej jest pogrupowana według rodzaju miejsc, a w grupach – alfabetycznie.
• Ikona na pinezce mówi, co to za miejsce: kościół, przemysł, historia, osiedle, sport albo zieleń. Kolory i ikony objaśnia legenda pod mapą.
• Przycisk „Nawiguj” przy każdym miejscu otwiera Google Maps z drogą do tego punktu. Przycisk „Pokaż mnie” na mapie pokazuje niebieską kropką, gdzie jesteś.
• Zaznaczaj „Odwiedzone”. Filtr „Do zobaczenia” pokaże miejsca, których jeszcze nie odhaczyłeś.
• Szyb Krystyna, EC Szombierki i dawna spalarnia są w remoncie albo przebudowie i nie można ich zwiedzać. Oglądasz je z zewnątrz (stan na wrzesień 2026).
• Część miejsc leży przy ruchliwych ulicach, a okolice EC i Fazańca są mniej uczęszczane. Weź wygodne buty i wodę. Kościoły są czynne, więc nie zwiedzaj ich w czasie nabożeństw.