← Przewodnik
Drukuj:
Wskazówka: w oknie druku wyłącz „Nagłówki i stopki”, wybierz A4.

Wersja do druku · dla dzieci 7–13 lat

Wyprawa Młodego Odkrywcy: Szombierki

Idź za mapą, zdobywaj miejsca ołówkiem, rozwiązuj zadania i odkryj tajemnice dawnej wsi, kopalni i mistrzów Polski.

Odkrywca: Data wyprawy:

Jak to działa?

  1. Idź po kolei za numerami na mapie (czerwona linia ze strzałkami).
  2. Przy każdym miejscu przeczytaj kartę i wykonaj zadanie.
  3. Gdy miejsce jest zdobyte, zamaluj ołówkiem kółko z numerem – na mapie i na liście.
  4. Zamalowane wszystkie? Wpisz swoje imię na dyplomie na ostatniej stronie!

Spakuj do plecaka

  • ołówek i gumkę (do kółek i frotażu),
  • kredki i tę wydrukowaną wyprawę (podkładka pod kartki),
  • wodę, coś do jedzenia i czapkę,
  • wygodne buty (część ścieżek bywa nierówna),
  • telefon rodzica z mapą w razie zgubienia drogi.

⚠ Zasady bezpiecznej wyprawy

  • Dzieci do ok. 10 lat idą z dorosłym. Starsze – najlepiej w grupie i za wiedzą rodziców.
  • Przez ulice i tory tramwajowe (ul. Zabrzańska) przechodzimy tylko na przejściach, po rozejrzeniu się.
  • Miejsca ogrodzone i zamknięte (kopalnia, wieże szybów, spalarnia, elektrociepłownia, przedszkole, klasztor, szkoły) oglądamy tylko z chodnika. Nie wchodzimy i nie wspinamy się.
  • Na cmentarzu i w kościołach zachowujemy ciszę. W czasie nabożeństw nie wchodzimy.
  • To dzielnica, w której ludzie mieszkają: nie zaglądamy w okna, nie fotografujemy ludzi ani dzieci (np. w przedszkolu).
  • W Dolinie Bytomki i w parku Fazaniec trzymamy się ścieżek, bierzemy wodę i nie chodzimy tam po zmroku.

Stan informacji: wrzesień 2026 r. Remonty i godziny otwarcia mogą się zmienić. Dwa przystanki (nr 21 i 28) to nieistniejące już baseny – ich położenie jest orientacyjne. Więcej o każdym miejscu, ze źródłami, znajdziesz w przewodniku „Szombierki”: bytom-szombierki.pages.dev.

Mapa całej trasy

29 miejsc w czterech etapach, razem około 13,2 km spaceru. Najlepiej podzielić wyprawę na kilka dni – każdy etap ma swoją szczegółową mapę.

SkładowaPrzemysłowaZabrzańskaSzyby RycerskiePodhalańskaKosynierówWyzwoleniaOrzegowskaKazimierza Pułaskiego1234567891011121314151617181920212223242526272829200 mN
EtapNazwaMiejscaDługość
Etap 1Górnicze Szombierki1–93,4 km
Etap 2Serce dawnej wsi10–192,0 km
Etap 3Stadion, targ i dawna granica20–262,9 km
Etap 4Zielony zachód27–292,0 km

Mapa: © współtwórcy OpenStreetMap (licencja ODbL), opracowanie własne. Czerwona linia to proponowana droga wyznaczona po ulicach i ścieżkach – nie zastępuje rozsądku: patrz na znaki i przejścia dla pieszych.

Lista zdobytych miejsc

Zamaluj ołówkiem kółko, gdy zdobędziesz miejsce. W kratce obok możesz wpisać datę.

  1. 1Wzgórze św. MałgorzatyETAP 1
  2. 2Kościół św. MałgorzatyETAP 1
  3. 3Dawna spalarnia i oczyszczalniaETAP 1
  4. 4Szyb Krystyna – „wielki młot”ETAP 1
  5. 5Szyb Ewa i podziemny schronETAP 1
  6. 6Kopalnia Hohenzollern / SzombierkiETAP 1
  7. 7Rzeźba „Sztygarka”ETAP 1
  8. 8Kościół Wniebowstąpienia PańskiegoETAP 1
  9. 9Domki fińskieETAP 1
  10. 10Rzeźba matki z dzieckiemETAP 2
  11. 11Kościół Najświętszego Serca Pana JezusaETAP 2
  12. 12Klasztor elżbietanekETAP 2
  13. 13Ławeczka Joanny – „śląski Kopciuszek”ETAP 2
  14. 14Pałac Goduli (dziś przedszkole)ETAP 2
  15. 15Willa dr. ScholzaETAP 2
  1. 16Stary RatuszETAP 2
  2. 17Dawna szkoła i komisariatETAP 2
  3. 18Kaplica NMP i św. JózefaETAP 2
  4. 19Osiedle górnicze z czerwonej cegłyETAP 2
  5. 20Skwer Józefa LarischaETAP 3
  6. 21Dawny basen za stadionemETAP 3
  7. 22Stadion Szombierek – mistrzowie PolskiETAP 3
  8. 23Bytomski Jarmark StarociETAP 3
  9. 24Rzeźba „Tańcząca”ETAP 3
  10. 25Dom celnika – dawna granicaETAP 3
  11. 26Dolina BytomkiETAP 3
  12. 27Park FazaniecETAP 4
  13. 28Zagadka: basen w parku FazaniecETAP 4
  14. 29Elektrociepłownia Szombierki – meta!ETAP 4
ETAP 1

Górnicze Szombierki

od grodu na wzgórzu do wielkiej kopalni

WyzwoleniaMaurycego MochnackiegoKarpackaMałgorzatkiKamiennaŁabędziaSrebrnaZabrzańskaSkrajna123456789START200 mN
  1. 1 Wzgórze św. Małgorzaty
  2. 2 Kościół św. Małgorzaty
  3. 3 Dawna spalarnia i oczyszczalnia
  4. 4 Szyb Krystyna – „wielki młot”
  5. 5 Szyb Ewa i podziemny schron
  6. 6 Kopalnia Hohenzollern / Szombierki
  7. 7 Rzeźba „Sztygarka”
  8. 8 Kościół Wniebowstąpienia Pańskiego
  9. 9 Domki fińskie

Start: przystanek tramwajowy „Bytom Zamłynie” (ul. Zabrzańska), pod wzgórzem św. Małgorzaty.

Długość etapu: ok. 3,4 km (sam marsz ok. 50 min, bez zwiedzania).

Czerwona linia ze strzałkami pokazuje proponowaną drogę ulicami i ścieżkami. Kółka ze zdobytymi miejscami zamalowujesz ołówkiem.

1

Wzgórze św. Małgorzaty

ul. Małgorzatki (Zamłynie) · Gród z XI–XII w.

zdobyte
cmentarz na Wzgórzu św. Małgorzaty
Cmentarz na Wzgórzu św. Małgorzaty

Co to jest? Niewysokie wzgórze z cmentarzem i starymi drzewami. Prawie tysiąc lat temu stał tu najstarszy gród w okolicy Bytomia – coś w rodzaju warowni.

Wiesz, że…?
  • Wokół grodu były bagna, a obok płynie rzeka Bytomka. To była naturalna obrona przed wrogami.
  • Gród prawdopodobnie zniszczono w 1430 roku. Jego pozostałości do dziś nie zostały odnalezione – może to Ty kiedyś je odkryjesz?
✎

Zadanie: Stań na wzgórzu i wyobraź sobie bagna dookoła. Poszukaj najstarszej daty na nagrobku, jaką uda Ci się odczytać (najstarsze są z początku XIX wieku):

Uwaga! To czynny cmentarz – chodź spokojnie, cicho i tylko alejkami.

2

Kościół św. Małgorzaty

ul. Małgorzatki 9 · Kościół z 1881 r.

zdobyte
Kościół św. Małgorzaty

Co to jest? Ceglany kościół z wieżą na szczycie wzgórza. Uchodzi za najstarszą parafię w Bytomiu. Obok stoi dom misyjny werbistów.

Wiesz, że…?
  • To już czwarty kościół na tym wzgórzu! Dwa wcześniejsze były z drewna. Obecny ma ponad 140 lat (poświęcony w 1881 r.).
  • W kościele jest dzwon odlany w 1734 roku. Waży około 60 kg.
✎

Zadanie: Ile kościołów stało na wzgórzu PRZED tym? Z czego zbudowano ten obecny?

3

Dawna spalarnia i oczyszczalnia

ul. Zabrzańska 1 · 1902–1905

zdobyte
Dawna spalarnia i oczyszczalnia

Co to jest? Ceglany budynek z wysokim kominem. Ponad 120 lat temu spalano tu śmieci i oczyszczano ścieki. Według części źródeł to pierwsza biologiczna oczyszczalnia w Niemczech.

Wiesz, że…?
  • Wcześniej stał tu młyn z XVII wieku.
  • Za kilka lat ma tu powstać centrum nauki o wodzie „Hydrozagadka” (pierwszy etap do 2028 r.).
✎

Zadanie: Znajdź wysoki komin. Wyobraź sobie, jak dymi. Narysuj w ramce swoją wersję „Hydrozagadki” – co chciałbyś(abyś) tu zobaczyć?

Miejsce na rysunek / odcisk

Uwaga! Teren jest zamknięty i trwa tu budowa. Oglądamy tylko zza ogrodzenia, najlepiej od ul. Zabrzańskiej.

4

Szyb Krystyna – „wielki młot”

ul. Zabrzańska 7 (widok m.in. od parkingu przy ul. Zabrzańskiej 9) · Wieża z 1929 r.

zdobyte
wieże szybów Krystyna i Ewa
Wieże szybów Krystyna i Ewa

Co to jest? Wysoka ceglana wieża z 1929 roku. Wygląda jak ustawiony pionowo młot górniczy. To symbol Szombierek.

Wiesz, że…?
  • Pod cegłą kryje się stalowy szkielet ważący około 1300 ton!
  • Szyb miał prawie 840 m głębokości – to więcej niż osiem boisk piłkarskich ustawionych jedno za drugim.
  • W 2009 r. wieża była wśród „7 cudów architektury województwa śląskiego” (razem z elektrociepłownią, którą zobaczysz na mecie).
✎

Zadanie: Wskaż palcem „trzonek” i „główkę” młota. Obok stoi druga, stalowa wieża – jak się nazywa? (podpowiedź: następny przystanek)

Uwaga! Wieża jest w remoncie (od września 2026 r., ok. rok). Podziwiamy tylko z zewnątrz.

5

Szyb Ewa i podziemny schron

ul. Zabrzańska 7 (obok szybu Krystyna) · Szyb z lat 1870–1873

zdobyte
zawalone wejście do schronu przy ul. Zabrzańskiej
Zawalone wejście do schronu przy ul. Zabrzańskiej

Co to jest? Stalowa wieża tuż obok Krystyny. Szyb Ewa jest starszy – wydrążono go w latach 1870–1873. Do dziś służy do odpompowywania wody z dawnych kopalń.

Wiesz, że…?
  • Pod ziemią przy szybach jest duży schron przeciwlotniczy – chronił ludzi przed bombami.
  • Po zamknięciu kopalni większość budynków rozebrano. Zostały tylko dwie wieże: Ewa i Krystyna.
✎

Zadanie: Porównaj obie wieże: z czego jest zbudowana Ewa, a z czego Krystyna? Ewa: Krystyna: Zawalone wejście do schronu widać od ulicy Zabrzańskiej – znajdź je (z chodnika!).

Uwaga! To czynny zakład. Nie podchodzimy do ogrodzeń i nie wchodzimy na teren.

6

Kopalnia Hohenzollern / Szombierki

ul. Zabrzańska 7 – dawny budynek dyrekcji (przy przystanku Szombierki Szyb Krystyna) · 1870–1996

zdobyte
dawny budynek dyrekcji KWK Szombierki
Dawny budynek dyrekcji KWK Szombierki

Co to jest? Przez 126 lat (1870–1996) kopalnia węgla była sercem dzielnicy. Zostały po niej m.in. dawny budynek dyrekcji i wieże szybów. W okolicy stał też stary stadion zwany „hasiokiem”.

Wiesz, że…?
  • W 1883 r. ruszyła tu pierwsza na Śląsku podziemna lokomotywa elektryczna. Jechała 12 km/h – jak szybki biegacz.
  • Piłkarze Szombierek dochodzili na mecze na „hasioka” z kopalni kładką nad torami.
✎

Zadanie: W 1948 r. pracowało tu 4372 osoby. Ile klas po 25 uczniów to było (w przybliżeniu)? Co stoi dziś w miejscu dawnej kopalni?

7

Rzeźba „Sztygarka”

ul. Zabrzańska / ul. Wyzwolenia (przy przystanku tramwajowym Szombierki Szyb Krystyna) · 1978

zdobyte
rzeźba „Sztygarka” (2009)
Rzeźba „Sztygarka” (2009)

Co to jest? Abstrakcyjna rzeźba z dwóch brył z 1978 roku. Stoi przy wejściu na osiedle, naprzeciw dawnej kopalni. Jej nazwa nawiązuje do górniczej tradycji.

Wiesz, że…?
  • Rzeźba powstała na plenerze rzeźbiarskim latem 1978 r. Miasto zaprosiło artystów, a mieszkańcy mogli oglądać, jak rzeźba rośnie z tygodnia na tydzień.
  • Zrobiono ją ze „sztucznego kamienia”, czyli betonu. Z czasem taki materiał się kruszy.
✎

Zadanie: Obejdź rzeźbę dookoła. Co Ci przypomina? Dopisz: Narysuj ją z Twojej strony w ramce.

Miejsce na rysunek / odcisk
8

Kościół Wniebowstąpienia Pańskiego

ul. Wyzwolenia 85 · Budowa 1986–2018

zdobyte
Kościół Wniebowstąpienia Pańskiego

Co to jest? Nowoczesny kościół z dwiema wieżami i szerokimi schodami. W środku są dwa kościoły: górny i dolny.

Wiesz, że…?
  • Budowano go ponad 30 lat (1986–2018), głównie za pieniądze parafian – po trochu, jak ich było stać.
  • Wyższa wieża ma ponad 28 m – jak blok o dziewięciu piętrach.
✎

Zadanie: Policz wieże: Policz stopnie schodów przed wejściem:

9

Domki fińskie

ul. Karpacka · Koniec lat 40. / lata 50. XX w.

zdobyte
Domki fińskie

Co to jest? Drewniane domki ze spadzistymi dachami i ogródkami. Przywieziono je z Finlandii po wojnie – w zamian za węgiel i koks z kopalni.

Wiesz, że…?
  • Było ich 501, a każdy miał ok. 54 m². Miały stać tylko tymczasowo – ok. 20 lat – bo brakowało mieszkań.
  • Stoją do dziś, ponad 70 lat, i wciąż mieszkają w nich ludzie!
✎

Zadanie: Idź ulicą Karpacką. Policz, ile drewnianych domków zobaczysz na jednej ulicy: Ile lat miały stać?

Uwaga! To czyjeś domy. Oglądamy je z ulicy, nie wchodzimy na posesje i nie fotografujemy mieszkańców.

ETAP 2

Serce dawnej wsi

pałac, kaplica, ratusz i domy górników

Wincentego WitosaZabrzańskaAdolfa PiątkaOrzegowskaZakątekSkromnaBałtycka10111213141516171819START100 mN
  1. 10 Rzeźba matki z dzieckiem
  2. 11 Kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa
  3. 12 Klasztor elżbietanek
  4. 13 Ławeczka Joanny – „śląski Kopciuszek”
  5. 14 Pałac Goduli (dziś przedszkole)
  6. 15 Willa dr. Scholza
  7. 16 Stary Ratusz
  8. 17 Dawna szkoła i komisariat
  9. 18 Kaplica NMP i św. Józefa
  10. 19 Osiedle górnicze z czerwonej cegły

Start: przystanek „Szombierki Kościół” (ul. Zabrzańska). Wrócisz na ten odcinek, jeśli idziesz etapami.

Długość etapu: ok. 2,0 km (sam marsz ok. 30 min, bez zwiedzania).

Czerwona linia ze strzałkami pokazuje proponowaną drogę ulicami i ścieżkami. Kółka ze zdobytymi miejscami zamalowujesz ołówkiem.

10

Rzeźba matki z dzieckiem

ul. Zabrzańska (obok nr 49) · 1978 (wg ewidencji zabytków)

zdobyte
rzeźba matki z dzieckiem (2018)
Rzeźba matki z dzieckiem (2018)

Co to jest? Jasna, zwietrzała rzeźba przedstawia matkę pochyloną nad dzieckiem. Stoi na betonowym cokole, na trawniku przy chodniku, obok Zabrzańskiej 49.

Wiesz, że…?
  • Według ewidencji zabytków pochodzi z 1978 roku. Autora źródła podają niepewnie.
  • W Bytomiu jest więcej takich rzeźb. Dwie stoją na osiedlu Arki Bożka.
✎

Zadanie: Co robi matka na rzeźbie? Wymyśl jej tytuł:

11

Kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa

ul. Frycza-Modrzewskiego 2 · 1903–1905

zdobyte
Kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa

Co to jest? Ceglany kościół z wysoką wieżą i organami z 1904 roku. W posadzce przed ołtarzem głównym leży płyta nagrobna Karola Goduli, „króla cynku”.

Wiesz, że…?
  • Godula to przemysłowiec, który w 1826 r. kupił Szombierki. Jego szczątki przeniesiono tu z Wrocławia w 1909 r.
  • Teren pod Szombierkami osiadał po wydobyciu węgla, więc kościół wiele razy remontowano.
✎

Zadanie: Jeśli kościół jest otwarty i nie ma mszy, wejdź cicho i znajdź płytę Goduli. Przepisz pierwsze trzy słowa napisu: Co znaczą?

Uwaga! Nie wchodzimy w czasie nabożeństw. Jeśli kościół jest zamknięty, zakreśl przystanek – widziałeś go z zewnątrz.

12

Klasztor elżbietanek

ul. Zabrzańska 55 · Siostry od 1903 r., budynek od 1905 r.

zdobyte

Co to jest? Zespół budynków za ogrodzeniem przy kościele NSPJ. Siostry elżbietanki przyjechały tu w 1903 roku.

Wiesz, że…?
  • Siostry opiekowały się chorymi, prowadziły przedszkole i karmiły mlekiem niemowlęta.
  • Wokół budynków rosną bardzo stare drzewa (starodrzew).
✎

Zadanie: Wypatruj najgrubszego drzewa widocznego z chodnika. Zgadnij, ile osób musiałoby je objąć:

Uwaga! To teren zakonny. Oglądamy tylko ze ścieżki, nie wchodzimy za ogrodzenie.

13

Ławeczka Joanny – „śląski Kopciuszek”

ul. Zakątek 3 (między SP nr 45 a Przedszkolem nr 39) · Pałac 1841–1945; ławka z 2025 r.

zdobyte
ławka Joanny Gryzik-Schaffgotsch
Ławka Joanny Gryzik-Schaffgotsch

Co to jest? Ławka z postacią Joanny Gryzik. Jej suknia jest z ceramicznej mozaiki, a twarz ze stali. Ażurowe oparcie ma kształty budowli związanych z Joanną.

Wiesz, że…?
  • Joanna była córką służącej. Jako mała dziewczynka trafiła do domu Karola Goduli, a po jego śmierci (1848) odziedziczyła wielki majątek. Później została hrabiną.
  • Ławka stanęła w styczniu 2025 r. dzięki Bytomskiemu Budżetowi Obywatelskiemu.
✎

Zadanie: Jakie dwa kolory ma suknia? i Policz, ile budowli rozpoznasz w oparciu:

14

Pałac Goduli (dziś przedszkole)

ul. Zabrzańska 66 (Przedszkole Miejskie nr 39) · Pałac 1841–45, spalony w 1945 r.

zdobyte

Co to jest? Tu stał pałac z lat 1841–1845. Miał salę lustrzaną, chiński salonik herbaciany i pokój róż. W 1945 roku spłonął. Dziś na jego miejscu działa przedszkole.

Wiesz, że…?
  • W pałacu dorastała Joanna. W 1858 r. spisano w nim jej kontrakt ślubny.
  • Zostały tylko dawne obrazy i litografie – nie ma ani jednej ściany pałacu.
✎

Zadanie: Narysuj w ramce, jak sobie wyobrażasz chiński salonik herbaciany albo salę z lustrami.

Miejsce na rysunek / odcisk

Uwaga! Przedszkole jest czynne. Nie wchodzimy na teren i nie fotografujemy dzieci.

15

Willa dr. Scholza

ul. Zabrzańska 59 · 1905

zdobyte

Co to jest? Willa z 1905 roku, nazywana willą dr. Scholza, lekarza. Dziś to dom z mieszkaniami. Ma trzy kondygnacje.

Wiesz, że…?
  • Dawniej od ulicy rosły cztery wielkie kasztany. Latem tak zasłaniały willę, że prawie jej nie było widać.
  • Dr Scholz prowadził ośrodek pomocy chorym na gruźlicę i niemowlętom.
✎

Zadanie: Policz kondygnacje (piętra razem z parterem): Zgadza się z opisem „trzy kondygnacje”? Tak / Nie

Uwaga! Budynek jest mieszkalny. Oglądamy z chodnika.

16

Stary Ratusz

ul. Tatrzańska 2 (przy ul. Zabrzańskiej) · 1913

zdobyte
Stary Ratusz

Co to jest? Okazały budynek z 1913 roku. Do 1951 r. mieściły się w nim władze samodzielnej gminy Szombierki. Obok jest przystanek tramwajowy.

Wiesz, że…?
  • Tramwaje jeżdżą tu ulicą Zabrzańską od 1898 roku!
  • W 1951 r. Szombierki przyłączono do Bytomia. Po wojnie gmina oficjalnie nazywała się… Chruszczów.
✎

Zadanie: Który mamy rok? Odejmij 1913. Tyle lat ma ratusz:

17

Dawna szkoła i komisariat

ul. Zabrzańska 91 i 93 (niedaleko przystanku Szombierki Ratusz) · Początek XX w.

zdobyte
budynek nr 91, jeszcze jako komisariat (2009)
Budynek nr 91, jeszcze jako komisariat (2009)

Co to jest? Dwa modernistyczne budynki z początku XX wieku przy ul. Zabrzańskiej 91 i 93. Dawna szkoła była przez 33 lata komisariatem policji. Obok jest internat szkoły baletowej.

Wiesz, że…?
  • W 1927 r. Szombierki miały aż dwie szkoły podstawowe: osobną dla chłopców i dla dziewcząt.
  • Policjanci wyprowadzili się w listopadzie 2024 r. do nowej siedziby.
✎

Zadanie: Który z budynków (91 czy 93) stoi w ogrodzie za ogrodzeniem? Naprzeciwko jest kaplica – to Twój następny przystanek.

Uwaga! W internacie mieszkają uczniowie. Oglądamy z chodnika i nie fotografujemy okien.

18

Kaplica NMP i św. Józefa

ul. Zabrzańska (przy przystanku Szombierki Ratusz) · 1859–1863

zdobyte
Kaplica NMP i św. Józefa

Co to jest? Mała neogotycka kaplica z sygnaturką (maleńką wieżyczką) na dachu. Mieści ok. 100 osób.

Wiesz, że…?
  • W 1854 r. cholera zabrała około jednej trzeciej mieszkańców wsi. Ci, którzy przeżyli, zbudowali kaplicę w podziękowaniu – własnymi rękami.
  • Sołtys dzwonił tu codziennie na Anioł Pański: o 5, o 12 i o 17.
✎

Zadanie: Znajdź małą wieżyczkę na dachu. Jest? Tak / Nie O jakich godzinach dzwonił sołtys?

19

Osiedle górnicze z czerwonej cegły

ul. Piątka, Witosa, Włodarskiego i Frycza-Modrzewskiego · Przełom XIX i XX w.

zdobyte
ceglane domy robotnicze przy ul. Orzegowskiej (2025) – ta ulica nie należy do wymienionych wyżej, ale zabudowa jest podobna; nie wiemy, czy budowali ją Schaffgotschowie
Ceglane domy robotnicze przy ul. Orzegowskiej (2025) – ta ulica nie należy do wymienionych wyżej, ale zabudowa jest podobna; nie wiemy, czy budowali ją Schaffgotschowie

Co to jest? Domy z czerwonej, nieotynkowanej cegły przy ulicach Piątka, Witosa i Włodarskiego. Kopalnia budowała je dla górników i ich rodzin.

Wiesz, że…?
  • W 1905 r. w Szombierkach mieszkało 3837 osób, a w 1933 r. – już 8081. Czyli ponad dwa razy więcej!
  • W 1911 r. otwarto tu kuchnię mleczną. Matki mogły raz w tygodniu odebrać odżywki dla dzieci.
✎

Zadanie: Idź ulicą Piątka lub Witosa. Ile domów z czerwonej, nieotynkowanej cegły widać na jednym odcinku?

Uwaga! To prywatne domy – oglądamy z ulicy.

ETAP 3

Stadion, targ i dawna granica

mistrzowie Polski, pchli targ i tajemnicze baseny

Andrzeja Frycza-ModrzewskiegoKsiędza Biskupa Adriana WłodarskiegoGrzegorza FitelbergaHarcerska20212223242526START100 mN
  1. 20 Skwer Józefa Larischa
  2. 21 Dawny basen za stadionem
  3. 22 Stadion Szombierek – mistrzowie Polski
  4. 23 Bytomski Jarmark Staroci
  5. 24 Rzeźba „Tańcząca”
  6. 25 Dom celnika – dawna granica
  7. 26 Dolina Bytomki

Start: skwer Larischa przy ul. Frycza-Modrzewskiego. Najlepiej w piątek lub sobotę – wtedy jest targ.

Długość etapu: ok. 2,9 km (sam marsz ok. 45 min, bez zwiedzania).

Czerwona linia ze strzałkami pokazuje proponowaną drogę ulicami i ścieżkami. Kółka ze zdobytymi miejscami zamalowujesz ołówkiem.

20

Skwer Józefa Larischa

ul. Frycza-Modrzewskiego (przy stadionie i Hali na Skarpie) · Józef Larisch 1936–2011

zdobyte
Skwer Józefa Larischa

Co to jest? Zielony skwer z ławkami między stadionem a Halą na Skarpie. Nosi imię kronikarza, który spisał historię Szombierek.

Wiesz, że…?
  • Józef Larisch (1936–2011) napisał pierwszą książkę o dzielnicy. Ukazała się w 1989 r. na jubileusz 700-lecia Szombierek.
  • Historię dzielnicy zapisali przede wszystkim sami mieszkańcy.
✎

Zadanie: Znajdź tablicę o patronie. W którym roku się urodził? Teraz Ty jesteś kronikarzem: napisz jedno zdanie o dzisiejszym dniu:

21

Dawny basen za stadionem

ul. Frycza-Modrzewskiego, za stadionem · Rok budowy i likwidacji nieznany – zasypany przed 2023 r.

zdobyte

Co to jest? Tu było kąpielisko, oblegane latem. Był brodzik dla dzieci i basen głęboki do 1,80 m. Dziś basenu już nie ma – misę zasypano gruzem. Jest plac targowy.

Wiesz, że…?
  • Nikt nie wie dokładnie, kiedy basen zamknięto, ani w którym miejscu leżała niecka. Pinezka na mapie jest tylko orientacyjna.
  • Większością odkrytych basenów w bytomskich dzielnicach opiekowały się kopalnie. Gdy je zamknięto, zabrakło pieniędzy na utrzymanie.
✎

Zadanie: Narysuj w ramce basen takim, jakim wyobrażasz go sobie w upalne lato. Co jest dziś na jego miejscu?

Miejsce na rysunek / odcisk

Uwaga! Plac jest ogrodzony – oglądamy z zewnątrz, nie wchodzimy na teren sportowy.

22

Stadion Szombierek – mistrzowie Polski

ul. Frycza-Modrzewskiego 3 · Klub od 1919 r.; stadion z 1968 r.

zdobyte
mecz na stadionie Szombierek (sezon 2018/19)
Mecz na stadionie Szombierek (sezon 2018/19)

Co to jest? Dom „Zielonych” – klubu, który w 1980 roku został mistrzem Polski. Klub założono w 1919 roku.

Wiesz, że…?
  • Barwy klubu są biało-zielone. Kibice mówią na drużynę „Zieloni” albo „Szombry”.
  • Jako junior w Szombierkach grał Jakub Kamiński, który zagrał na mistrzostwach świata w 2022 r.
✎

Zadanie: Jakie barwy ma klub? i Ile lat temu klub został mistrzem Polski (rok 1980)?

23

Bytomski Jarmark Staroci

ul. Frycza-Modrzewskiego 3 (kompleks TS Szombierki) · Co miesiąc: pierwszy piątek i sobota, 7:00–15:00

zdobyte

Co to jest? Jeden z największych pchlich targów w Polsce. Odbywa się w każdy pierwszy piątek i sobotę miesiąca (7:00–15:00), wstęp wolny. Sprzedający przyjeżdżają z całej Polski.

Wiesz, że…?
  • Rekordowo było tu ok. 600 wystawców. Na stoiskach leżą m.in. szkło, biżuteria, narzędzia i stare zdjęcia.
  • Poza dniami targu to zwykły parking i teren sportowy. Terminy sprawdź na stronie organizatora (w 2026: 2–3 X, 6–7 XI, 4–5 XII).
✎

Zadanie: Jeśli trafisz w dzień targu: poszukaj przedmiotu, którego nie znasz, i grzecznie zapytaj sprzedawcę, do czego służył. Wpisz:

Narysuj najciekawszą rzecz, jaką zobaczysz na targu

Uwaga! W tłumie trzymaj się dorosłego, uważaj na samochody na parkingu.

24

Rzeźba „Tańcząca”

ul. Grota-Roweckiego, przy skrzyżowaniu z ul. Harcerską · 1978

zdobyte
„Tańcząca” (2018)
„Tańcząca” (2018)

Co to jest? Wysoka, obła rzeźba z dwoma okrągłymi otworami. Odsłonięto ją w 1978 roku. Stoi na trawniku przy skrzyżowaniu.

Wiesz, że…?
  • Autorami są Józef Sawicki i Henryk Fudali. Ci sami artyści wykonali kamienne dinozaury w Śląskim Ogrodzie Zoologicznym.
  • Rzeźba jest z betonu z domieszkami. Widać na niej pęknięcia i zielony nalot.
✎

Zadanie: Ile otworów ma rzeźba? Czy widzisz w niej tańczącą postać? Narysuj w ramce, jak ją widzisz.

Miejsce na rysunek / odcisk
25

Dom celnika – dawna granica

ul. Frycza-Modrzewskiego 43 · Granica 1922–1939

zdobyte
drewniany dom przy ul. Frycza-Modrzewskiego w pobliżu nr 41 (2013) – sąsiednia posesja przy tym samym odcinku drogi, nie sam urząd celny
Drewniany dom przy ul. Frycza-Modrzewskiego w pobliżu nr 41 (2013) – sąsiednia posesja przy tym samym odcinku drogi, nie sam urząd celny

Co to jest? Dawny niemiecki urząd celny. W latach 1922–1939 biegła tu granica: Szombierki leżały w Niemczech, a po drugiej stronie była polska Godula.

Wiesz, że…?
  • W plebiscycie w 1921 r. w Szombierkach większość głosowała za Polską, ale granicę poprowadzono tak, że wieś została w Niemczech.
  • W budynku kontrolowano ludzi, dokumenty i towary.
✎

Zadanie: Ile lat istniała ta granica (od 1922 do 1939)? Wyobraź sobie szlaban: wymień 3 rzeczy, które mógł sprawdzić celnik:

Uwaga! To budynek prywatny. Oglądamy z chodnika.

26

Dolina Bytomki

mostek nad Bytomką przy stawach (dojście od ul. Frycza-Modrzewskiego i Kolonii Zgorzelec) · Rewitalizacja 2017–2019

zdobyte
dolina Bytomki, widok od strony Łagiewnik (2019)
Dolina Bytomki, widok od strony Łagiewnik (2019)

Co to jest? Dawny teren po kopalni, który zamieniono w zieloną dolinę (30 ha): stawy, ścieżki, wiszący mostek i drewniana kładka. Są też boiska i siłownie plenerowe.

Wiesz, że…?
  • Rzeka Bytomka ma 19,2 km długości i wpada do Kłodnicy w Gliwicach. Dawniej nazywano ją m.in. Koczawa.
  • Park powstał w latach 2017–2019. W dolinie żyją łabędzie, mewy, krzyżówki, łyski i perkozy.
✎

Zadanie: Zaznacz ptaki, które zobaczysz: ☐ łabędź ☐ mewa ☐ krzyżówka ☐ łyska ☐ perkoz. Znajdziesz wiszący mostek? Tak / Nie

Uwaga! Teren jest daleko od zabudowy: weź wodę, trzymaj się ścieżek, nie wchodź na pole golfowe ani za ogrodzenia i nie chodź tu po zmroku.

ETAP 4

Zielony zachód

park, zagadkowy basen i ceglana „katedra”

ZabrzańskaKosynierówPodhalańskaOrzegowskaZygmunta RostkowskiegoAleksandra PuszkinaBolesława KrupińskiegoWincentego WitosaAdolfa Piątka272829STARTMETA200 mN
  1. 27 Park Fazaniec
  2. 28 Zagadka: basen w parku Fazaniec
  3. 29 Elektrociepłownia Szombierki – meta!

Start: wejście do parku Fazaniec od ul. Orzegowskiej. Metą jest ceglana elektrociepłownia.

Długość etapu: ok. 2,0 km (sam marsz ok. 30 min, bez zwiedzania).

Czerwona linia ze strzałkami pokazuje proponowaną drogę ulicami i ścieżkami. Kółka ze zdobytymi miejscami zamalowujesz ołówkiem.

27

Park Fazaniec

wejścia m.in. od ul. Orzegowskiej (od wschodu) · Park od 1928 r.

zdobyte
ścieżka w parku Fazaniec
Ścieżka w parku Fazaniec

Co to jest? Zielony park (18 ha) ze starymi dębami i jaworami, jarami i strumieniami. Dawniej hodowano tu bażanty dla hrabiów Schaffgotschów – stąd nazwa (niem. Fasan = bażant).

Wiesz, że…?
  • Od 1928 r. to park dla mieszkańców, a od 1987 r. zabytek. Od 2000 r. prowadzi tędy ścieżka imienia Karola Goduli.
  • W północnej części jest aleja topolowa.
✎

Zadanie: Wykonaj frotaż: przyłóż kartkę do kory drzewa i potrzyj ołówkiem. Wklej / przyłóż odcisk w ramce. Które to drzewo?

Miejsce na rysunek / odcisk

Uwaga! Trzymaj się ścieżek. Park graniczy z ogródkami działkowymi, więc nie wchodź w głąb zarośli.

28

Zagadka: basen w parku Fazaniec

park Fazaniec, wschodnia część przy ścieżce (pinezka orientacyjna) · Lata 50. XX w. – dziś zarośnięte resztki

zdobyte
ścieżka w parku Fazaniec (2019), w którym stał basen; samych resztek basenu na zdjęciu nie widać
Ścieżka w parku Fazaniec (2019), w którym stał basen; samych resztek basenu na zdjęciu nie widać

Co to jest? W latach 50. XX wieku w parku miał powstać szpital, ale go nie zbudowano. Zamiast niego powstały dwa boiska i basen kąpielowy. Dziś basenu nie ma – zostały zarośnięte resztki.

Wiesz, że…?
  • Był mniejszy niż basen za stadionem.
  • Nikt nie podaje, gdzie dokładnie leżał! Resztki mają być widać z najwyższych okien pobliskich wieżowców.
✎

Zadanie: Bądź detektywem: idąc tylko ścieżkami, zgadnij, gdzie mógł być basen. Zaznacz to w ramce, a pod spodem napisz dlaczego:

Miejsce na rysunek / odcisk

Uwaga! Nikt nie wie na pewno – to zgadywanka. Idź tylko ścieżkami, teren jest zarośnięty.

29

Elektrociepłownia Szombierki – meta!

ul. Kosynierów 30 · 1920; w przebudowie

zdobyte
kominy i zabudowa EC Szombierki (2022)
Kominy i zabudowa EC Szombierki (2022)

Co to jest? Ogromny zespół z czerwonej cegły z trzema kominami i wieżą z wielkim zegarem. Otwarto go w 1920 roku. Zaprojektowali go Zillmannowie, twórcy Giszowca i Nikiszowca.

Wiesz, że…?
  • Najwyższy komin ma 120 m (z 1937 r.) – jak blok o ok. 40 piętrach.
  • Zegar na wieży jest sprzężony z 54 zegarami w całym zakładzie. Dziś powstaje tu hotel, browar i… basen! Pływalnia ma więc wrócić do Szombierek.
✎

Zadanie: Policz kominy: Jaką godzinę pokazuje zegar na wieży? Wpisz godzinę zakończenia wyprawy:

Uwaga! Trwa budowa, teren jest zamknięty. Oglądamy z zewnątrz, np. z ul. Kosynierów. Obok zatrzymuje się kolej wąskotorowa (przystanek na żądanie).

Szombierki · Bytom

DYPLOM MŁODEGO ODKRYWCY

Ten dyplom otrzymuje

za zdobycie z 29 miejsc w Szombierkach.

10+ Poszukiwacz
20+ Tropiciel
29 Mistrz Szombierek

Zdobyta ranga:

DataPodpis rodzica / opiekuna

Klucz odpowiedzi (dla rodziców)

  1. 2. Kościół św. Małgorzaty – 3 wcześniejsze kościoły (poprzednie dwa były drewniane); obecny jest z cegły.
  2. 4. Szyb Krystyna – „wielki młot” – Ewa.
  3. 5. Szyb Ewa i podziemny schron – Ewa – stalowa, Krystyna – ceglana (stalowy szkielet jest pod cegłą).
  4. 6. Kopalnia Hohenzollern / Szombierki – 4372 : 25 ≈ 175 klas. Dziś: sklepy, osiedle, a w innej części pole golfowe.
  5. 8. Kościół Wniebowstąpienia Pańskiego – 2 wieże. Liczba stopni – do policzenia na miejscu.
  6. 9. Domki fińskie – Miały stać ok. 20 lat (stoją ponad 70).
  7. 11. Kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa – „Hic quiescit in Domino” – „Tu spoczywa w Panu”.
  8. 13. Ławeczka Joanny – „śląski Kopciuszek” – Niebieski i złoty.
  9. 15. Willa dr. Scholza – 3 kondygnacje.
  10. 16. Stary Ratusz – Obecny rok minus 1913 (np. 2026 − 1913 = 113 lat).
  11. 17. Dawna szkoła i komisariat – Nr 91 stoi w ogrodzie.
  12. 18. Kaplica NMP i św. Józefa – O 5, 12 i 17. Sygnaturka na dachu – tak.
  13. 20. Skwer Józefa Larischa – 1936.
  14. 21. Dawny basen za stadionem – Plac targowy (jarmark staroci) z betonowymi stołami i ławkami.
  15. 22. Stadion Szombierek – mistrzowie Polski – Biało-zielone; 1980 to 46 lat temu (2026 − 1980).
  16. 24. Rzeźba „Tańcząca” – 2 otwory.
  17. 25. Dom celnika – dawna granica – 17 lat (1939 − 1922).
  18. 29. Elektrociepłownia Szombierki – meta! – 3 kominy. Godzina – do odczytania z zegara.

Pozostałe zadania są do obserwacji, rysowania lub liczenia na miejscu – nie mają jednej poprawnej odpowiedzi.

Zdjęcia i mapa

Zdjęcia pochodzą z Wikimedia Commons i są dostępne na wolnych licencjach. Wszystkie fakty pochodzą z przewodnika „Szombierki”, gdzie przy każdym miejscu podane są źródła. Mapa: © współtwórcy OpenStreetMap.